Meliha Yıldırım’ın Ankaralı Yazarları
Ali Günay Söyleşisi

- Merhaba değerli yazar arkadaşım, edebiyat emekçisi Ali GÜNAY. Çıktığım edebiyat yolculuğunda ilk tanıdığım Ankaralı yazarlardan birisiniz. 2013 yılındaSelanik Caddesi’nde yeniden etkin hale gelenUluslararası Ankara Öykü Günleri Derneği’ne bir yazar ve okur olarak verdiğiniz emek yadsınamaz.O yıllarda her hafta yapılan edebiyat sohbetlerini ve sizleri dinlemeyi iple çekenlerden biriydim ben de. Sizi kitaplarınız kadartoplumcu gerçekçikimliğinizle de tanıyoruz. Toplumun sorunlarına eğilmekle kalmayıp eleştiren, çözüm önerileri üreten, kalemini bu yönde kullanan bir yazarsınız. Edebiyata verdiğiniz bunca emeği, yoğun sevgiyi neye bağlıyorsunuz?
- Öncelikle görüş ve değerlendirmelerin için teşekkür ederim.“Sanat kapsamında edebiyat insan/toplum içindir” görüşünü benimseyenlerdenim. Araçsallaştırmadan, etik ve estetik özellikleri göz ardı etmeden edebiyatın toplumsal sorunlara eğilmesi, “suya sabuna dokunması”, ezilenden, emekçiden, güçsüzden, haksızlığa uğrayandan yana olması gerektiği inancındayım. Edebiyata sevgim ve emek vermem bunun doğal sonuçlarındandır. Edebiyat sömürüye, baskıya; ayrımcılık, haksızlık ve hukuksuzluğa karşı savaşımın, çağının, emekçi halkının yanında yer almanın ve aydınlık bir geleceği kurmaya katkıda bulunmanın yöntemlerinden biridir de…
- Yazarken çoğu zaman ne hissediyorsunuz?Korku, mutlulukya da hiçbir şeye takılmadan kendiniziyalnızca o anamı bırakırsınız?
- Diyebilirim ki yazma öncesinde, yazarken ve sonrasında hissetmekten çok düşünürüm. Bazı öykülerde duygulandığım, üzüldüğüm, güldüğüm durumlar olsa da ağır basan düşünce ve mantıktır. En kısa biçimde söylemek gerekirse “yazarak düşünen değil, düşünerek yazan” denebilir benim için. Elbette kendim de yazdıklarım da duygudan arınmış değil, çoğunlukla duygularım düşüncelerime içkindir. Bu durumu Çatlak Nar kitabımdaki deneysel bir öyküde şöyle dile getirmiştim:
DENKLEM: Akıl + Duygu = 100 / 100 – Akıl = Duygu / 100 – Duygu = Akıl / Akıl ≠ Duygu / Akıl + Duygu = İnsan / İnsan – Akıl ~ İnsan – Duygu / İnsan – Akıl – Duygu = Canlı
- Çok güzel bir denklem. Edebiyatın matematikteki karşılığı gibi olmuş. Toplumsal ya da kendi günlük olaylarınızıkolaylıkla kurguya çevir misiniz? Sizinedebiyatçı kimliğinizi de düşünerek meseleyi ele alışınıza, hayatın içinden süzülüp gelenler diyebilir miyiz?
- İki soruya da olumlu yanıt verebilirim. Kurgulamak, somutu ve/ya gerçeği yok saymak, değiştirmek, saptırmak değildir, olmamalıdır; özünü koruyarak estetize etmek, gerekirse süslemek ve yazınsal tada kavuşturmaktır.
“Sanat, sanat için mi, insan/toplum/halk için mi” diye sürüp giden bir tartışma olduğu biliniyor. Kanımca, yaşamdan kaynaklanan sanat yüksek estetik yapıda olduğunda insanın en değerli ürünüdür. Bu bağlamda sanat ve yazınsal özelliğiyle parçası olan edebiyat insan içindir. Başka bir deyişle sanat insandan gelir ve insana gider. İnsanı çekip aldığınızda sanat da edebiyat da kalmaz. Çünkü anlamlandırma insana özgü bir özelliktir.
Başka alanlarda olduğu gibi edebiyatta da çoğulculuktan, çeşitlilikten, bununla birlikte özgünlükten, deneysellikten yanayım. Bu bağlamda “tarz yaratma” savıyla birbirine çokça benzeyen, birbirini yineleme izlenimi yaratan konu, biçim ve biçemden kaçınmaya çalışırım. Değişik konularda, türlerde, ayrık biçim ve biçimler denemeyi önemsedim; hemen her türden yazılar, metinler ürettim. Dilediğim ölçüde becerebileceğime güvenemediğim, bu nedenle denemediğim en önemli tür roman. Son yıllarda artık yapay zekâ da roman yazıyor. Ondan daha iyi olacağına inanırsam yazmaya girişebilirim.
- İlk ne zaman karar verdiniz yazmanız gerektiğine, sizi tetikleyen neydi o dönem?Bize edebiyat yolculuğunuz ve kitaplarınızdan bahseder misiniz?
- “Benimkisi eski, yaralı, kesintili bir aşk hikayesi, ertelenmiş bir tutku” desem yeridir. Yazı ve kitaplarımda, özellikle yeni çıkan “Antakya’dan Çıktım Yola” (Deniz Yayınları, Eylül 2026) kitabımda genişçe değindim; kitap okuma tutkum ilkokulda başladı, ortaokulda yoğunlaştı, lisede hem de edebiyat öğretmenimin yaşattığı travma nedeniyle “bitkisel yaşama” girdi. Edebiyattan uzaklaştım, siyasete yöneldim. ODTÜ’de okumaya başladığım 1969’dan başlayarak yirmi yılı aşkın süreyle bildiri, broşür, bülten, gazete gibi çeşitli alanlarda siyasi yazılar yazdım. 1972’de ODTÜ’den atıldım. Ertesi yıl girdiğim, sonradan Gazi Üniversitesi’ne bağlanan ve adı İletişim Fakültesi olan yüksek okulu 1986’da bitirdim. 1980-84 arasında yabancı bir haber ajansında edebiyat dışı yazıyla içli dışlı olarak gazetecilik yaptım. 1990 sonrası on yılı aşkın bir aradan sonra yeniden edebiyata döndüm ve ikisi “çocuklar için doğa öyküleri” diğeri öykülerden oluşan ilk üç kitabımı 2002-2003 yıllarında bulunduğum Berlin’de yazdım; bu üç kitap birkaç yıl sonra (2007 ve 2008’de) Kanguru Yayınları’ndan çıkmıştı.
- Yazmayı düzenli bir şekilde yapabiliyor musunuz? Yoksa gündelik telaşlar yüzünden yazamamak moralinizi bozuyor mu?
- Yazmayı, okuma gibi düzenli yapamıyorum. Uzunca aralar verdiğim de oluyor. Ancak kafamda oluştuktan sonra yazmaya karar verdiğimde başlayana dek ve arada sıradan nedenlerle kesinti girdiğinde gerilirim, canım sıkılır. Doyurucu bir çalışma sonrası dinginlik, mutluluk duyarım.
- Ankara’nın sizin için özel bir anlamı var mı? Hayatınızın belli bir bölümünün Ankara’da geçtiğini düşünürsek sizin için Ankara neyi ifade ediyor?
- Ankara benim için özel iki kentten biri. İlki doğduğum ve liseyi bitirene dek yaşayıp okuduğum Antakya. “Ezelden beri” ve benden bağımsız olarak özel bir kent olan Antakya çocukluğumun beşiği. “Cennetten Kovulmadan Önce Antakya” kitabımda Epiktetos’tan alıntıladığım gibi “insanın anayurdu çocukluğudur.” Jorge Amado ise “insanın cenneti çocukluğudur” diyor. Buna göre Antakya hem anayurdum hem de cennetim.
Diğer özel kentim Ankara, 1969 yılında ODTÜ öğrencisi olarak geldiğim sonra gazetecilik okuduğum, evlendiğim, çalıştığım, yazdığım, yaşayıp yaşlandığım ikinci anayurdum. Antakya’da yaşadığım on dokuz yıla karşılık elli yılı aşkındır buradayım. Tarihsel anlamda hem Antakya hem de cumhuriyetin başkenti olarak Ankara ayrı ayrı hem özgün hem de özel değer taşıyan kentler; yaşam alanları ve tanıkları, anı ve bellek mekanlarıdır benim için; ilkinin deprem, ikisinin de cahil, açgözlü insanlar önemli bir bölümünü yok etmiş, silmiş olsa bile…
- Yazmayı istediğinizancakzamanının gelmediğini düşündüğünüz içinbeklettiğinizneler var yazı sandığınızda?Ya da bunuhemen anlatmalıyım deyip hemen yazanyazarlardan mısınız?
- Bizimki gibi ülkelerde, hangi türde olursa olsun yetenekli hiçbir yazarın, özellikle toplumcu gerçekçi olanların konu kıtlığı çekeceğine inanmıyorum. Ekonomik, sosyal, siyasal sorunların yığılı olarak devir alındığı, çözülenlerin birkaç katının kısa sürede üreyip var olanların üzerine eklendiğive ağıryaşandığı toplumumuzda bence yazarın konu aramasına gerek bile yok; duyarlı olduğu ölçüde sorunlaryazarın kalemine dayanmakta, edebiyata yansıtmasını beklemekte hatta yazmaya zorlamaktadır. Konu olgunlaşmış ise hemen, değilse bekletilerek gündeme alınabilir bence. Her iki durumda da yazılanın ara ara gözden geçirilerek dinlendirilip demlendirilmesinde yarar var diye düşünürüm.
Yazı dağarımda, yazılı ve sanal dergilerde çoğu yayımlanmış yazılardan oluşan en az iki dosya var. Özgürlük ortamının kısıtlılığı nedeniyle, birçok yazar gibi, düşündüğüm ama yazmadığım konular da var. Yazılmayı bekleyen konular hiçbir zaman tükenmez bence. Yaşlandıkça hedef daraltılabilir, öncelikler değişebilir.
- Uzun zamandır yazıyorsunuz. Dergicilik yaptığınız dönemlerde bunun içinde. Bu kadaristikrarlı olmak yazmayı bırakmamak kolay olmasa gerek.Yıllar içindeedebiyat dünyasındaneler gözlemlediniz?Türk Edebiyatı’nda sizin için değişen ne oldu? Ya da her şey aynı mı?
- Yazmanın bir yanı yetenekse, bir yanı da tutku. Bence yetenek çok okumakla, tutku duyarlılıkla beslenir. Bizde durumlar, sorunlar, olaylar, haksızlıklar, adaletsizlikler; halkımızın büyük çoğunluğunun yoksulluğu, yoksunluğu, ezilmişliği…çok duyarlı olmasa da vurdumduymaz olmayan yazarın kafasına sık sık tokmak gibi vurup kendini duyurur.
Yıllar içinde edebiyat ve dünyasına ilişkin gözlem, görüş ve düşüncelerimi gerek dergilerde yayımlanan yazılarımda gerekse değiniler biçiminde kitaplarımda yazıya döktüm. Söyleşiye sığdırılamayacak ölçüde kapsamlı.
“Değişmeyen tek şey değişimdir” saptamasına herkes gibi ben de katılıyorum. Ancak, son yıllarda gördüğüm “değişim tapıncı”na karşıyım: değişimi kutsamadan önce değişimin özde mi biçimde mi olduğuna, yönüne, doğruya, olumluya mı, yanlışa olumsuza mı evrildiğine, yarattığı sonucun, “yeni”nin iyi mi, kötü mü olduğuna bakılması gerektiği inancındayım.
Elbette her şey gibi edebiyat da -bazen döngüsel de olsa- sürekli değişim içindedir. Başlangıç metinleri incelenirse bu değişim apaçık görülebilir. 1950’lerde başlayan, konu seçiminden dile, kurguya, biçim ve biçeme dek “dünyanın gelişmiş edebiyatlarını yakalama yönünde” olumlu, yaratıcı, bilinçli değişim süreci aynı yönde sürmektedir. Bunlar ağırlıklı olarak biçime ilişkin gelişmelerdir. Özdeki en temel konuda henüz bir değişimden söz etmek güç. “Sanat sanat için mi, insan/toplum için mi” sorusu da karşıt iki yanıt etrafında bölünme de ortada durmaktadır; belki sınıflar var oldukça, belki de dünya durdukça öyle kalacaktır.
- Günümüzde sayıları gittikçe artan yazma atölyeleri var. Amacı yazmak isteyene bir şeyler öğretmek olan bu atölyeleri de düşünerek. Sizce yazarlık bu şekilde öğrenilebilen bir şey mi, yetenek ne kadar önemli?
- Yukarıda değindiğim gibi yazarlık “doğuştan gelen, yapısal bir yeti” değil, okumayla, yazmayla, araştırmayla, gözlemle, deneyimle geliştirilebilen bir oluşumdur. Olmazsa olmazlarından olan yetenek, okullarda, atölyelerde verilemez ama geliştirilebilir. Resim atölyelerinde yetenekli amatörlere, renk uyumları, karışımları, ışık-gölge, perspektif… öğretilebildiği gibi yazma atölyelerinde yeteneğe destek olabilecek teknik bilgi ve uygulamalı deneysellik sağlanabilir; yazar adayının edebiyat ortamıyla tanışıp kaynaşmasına, kendini sınamasına, tanımasına katkı sağlanabilir. Ancak, her alanda olduğu gibi edebiyat alanında da edebiyat tutkunu yazar adaylarından maddi ve/ya manevi yararlanma amaçlı yayıncılık ve atölyecilik yapan “açıkgözler” çıkabilir, çıkmaktadır.İki-üç kitabı çıkınca “kendini oldum sanan ve usta” ilan eden genç yazarların yazma atölyeleri açması bu olumsuzluğun kanıtlarındandır. Yaşam boyu öğrenci olmayı yeğlemesi gereken yazarların, henüz olgunlaşmadan bu işe soyunduklarında “öğrencileri” olan yazar adaylarına ne katacakları, adayların da nasıl bir donanımla yola çıkacakları belirsizdir, kuşkuludur. Bence iyi yazarlar öncüllerinin öğrencisi, ardıllarının öğretmenleridir.
-Günde kaç saatinizi yazmaya ayırıyorsunuz?
- Düzenli, disiplinli çalışan biri olmadığım için ancak ortalama verebilirdim ama onu da saptayamam. Tek tümce bile yazmadığım günler de olabiliyor, birden oturup saatlerce çalıştığım da… Yazmamda dürtü, istek ve enerji belirleyicidir.
Çoğunlukla bir konu dürtüp kendini gündeme aldırdığında birkaç tümceyle girişini yazarım. Seyrek olarak hemen sürdürdüğüm olur, çoğunlukla sıra bekler. En uzun, yoğun ve/ya hızlı çalışmam, bir yazıyı yetiştirmem gerektiğinde ve yazmakta olduğum kitabın bir bölümünü veya kendisini bitirme aşamasında olur.
- Çok okudukça ve yazdıkça kendinizi daha yalnız hissediyor musunuz? Yalnızlaşmayı nasıl görüyorsunuz?
- “Yalnızlık” türlü türlüdür; fiziksel anlamda, okumanın, yazmanın olmazsa olmazlarındandır. Ancak, kişi kalabalıklar içinde kendini yapayalnız duyumsayabileceği gibi, yapayalnızken kalabalıklara karışabilir. Okuduğu veya yazdığı onu sarmışsa insan oturduğu yerde değil, okuduklarının, yazdıklarının geçtiği yerde, oradaki kişilerle birliktedir. Bu konuda beş yıl önce başladığım, ilk iki kitabı çıkan anı-anlatı üçlememi örnek verebilirim. Okul öncesi, ilk ve ortaokul dönemini kapsayan “Cennetten Kovulmadan Önce Antakya” ile lise ve sonrasının bir bölümünü konu eden “Antakya’dan Çıktım Yola” kitaplarımın yazı sürecinde Ankara’da idim ama Antakya’da, giderek uzaklaşan geçmişte yaşıyordum. Belleğimdekiler silinmesin, değişmesin diye depremden sonra büyük ailemin çoğunluğunun yaşadığı memleketim Antakya’ya gitmedim.
- Depremi en ağır şekilde yaşayan Antakya ve bütün illerimize geçmiş olsun. Hiçbir zaman gerektiği gibi yaralarına merhem olamasak da acıları ulus olarak hep içimizde kalacak. Sizin aracılığınızla tekrar andığımız iyi oldu Ali Bey. Kitabınız yayımlandıktan sonra hemen yeni bir plan yapar mısınız?
- Yukarıda belirttiğim gibi planlı çalışan biri değilim. Ancak, aynı zamanda birden fazla kitap okuma, farklı türlerde yazma alışkanlığım nedeniyle sonraki yazma adayları hep vardır; kimi sürer kimi de bekler veya çöpe gider. Bu kez ilk ikisi çıkan üçlemenin, siyasi dönemi konu edeceğim üçüncüsü beni bekliyor. Ömrüm yeterse ilk hedefim onu yazmak; kitap olarak elime almayı da diliyorum.
- Okumak her yazara çok keyif verir, sizdedurum nasıl? Yazmanın önüne geçiyor mu okumak?
- Okumak ve yazmak birbirine engel edimler değil, birbirini besleyen ama ayrılabilir bir ikili bence. Yazmayı yemek yapmaya, okumayı ise hazır bir yemek yemeye benzetmiştim bir yazımda. Yemeğe çok düşkün olmasam da yemeyi pişirmeye yeğlerim. Hele ki hazır yemek pişireceğimden daha lezzetli ise. Diyesim, iyi yazarların başarılı yapıtlarını okumayı yazmaya her zaman yeğlerim. Bir de tadı ile besleyiciliği yarışıyorsa “yazma da oku” derim.
Çok teşekkür ederimdeğerli yazar Ali GÜNAY bu güzel söyleşimiz için.
- Sevgili yazar kardeşim Meliha Yıldırım, ben de sana ve okurlara teşekkür ederim.

Yeni yorum ekle