TEFRİKA XI. Bölüm: Hayallerim Gerçek Oluyor

TEFRİKA XI. Bölüm: Hayallerim Gerçek Oluyor

Yola çıkarken, ne kadar yorulacağımı ve gerçekten yol alıp alamayacağımı kestiremediğim bir mücadeleye girmiştim. Çünkü yolun başında az çok görünenlerle, ilerledikçe karşılaşılanlar aynı değildi. İlk adımı atmak cesaret isterdi, bunu bilirdim. Fakat attığım adımın arkasında durmak, önüme çıkan engellere rağmen yürümek, hatta gerektiğinde kendi hayatından vazgeçmeyi göze almak bambaşka bir irade gerektirirdi. Benim, buna cesaretim olmak zorundaydı.

Zira artık, fabrikanın kapısından içeriye hem bir yönetici olarak hem de çocukluğumda verdiğim sözün sorumluluğunu taşıyan bir adam olarak giriyordum. Çalışanlarla konuşuyor, dosyaları inceliyor, üretimin yeniden başlaması için gerekenleri anlamaya çalışıyordum. İş insanlarıyla yaptığımız ilk görüşmeden elimiz boş dönmemişsek bile bir kapı da aralanmıştı. Yine de insan bazen bir kapının aralanmasına sevinirken ardında nasıl bir koridor olabileceğini düşünemiyordu.Ben de henüz bilmiyordum.O koridorun karanlık, uzun ve soğuk duvarları olacağını...

Riskleri göze alıp fabrikanın kurtarılmasına baş koyduğumdan beri benim için mesele, yeniden üretime geçilmesinden ibaret değildi. Fabrikanın çevresinde kurulmuş hayatın devam etmesi gerekiyordu. Bir zamanlar çocukken ışıklarını hayranlıkla izlediğim o tesis, şimdi binlerce insanın geleceğiyle birlikte karşımda duruyordu. Ancak ortada çok ciddi bir gerçek vardı: Bu yükü tek başıma taşıyamazdım.

İlk görüşmelerden sonra bazı insanlarla yeniden bir araya geldik. Konuşmalarımız uzadıkça, herkesin meseleye başka bir yerden baktığını görüyordum. Kimi ekonomik riskleri öne çıkarıyor, kimi fabrikanın mevcut borçlarının altından kalkılamayacağını söylüyor, kimi de artık bu yükü kimsenin taşımaması gerektiğini düşünüyordu.Ben ise başka bir ihtimali anlatmaya çalışıyordum.

Fabrikanın bütün imkânlarını bir kenara bırakıp sadece zararlarına bakmak doğru değildi. Tesisin bir altyapısı vardı. Arsası vardı. Enerji imkânları gelişmişti. Üretim tecrübesi, yetişmiş insan gücü ve yıllar içinde oluşmuş bir sanayi birikimi vardı. Bunların hiçbiri, bir kalemde silinip atılabilecek değerler değildi. Doğru bir model tasarımı, kararlı bir yönetim ve ortak bir iradeyle yeniden ayağa kaldırılması mümkündü.

Toplantılarda insanları ikna edebilmek için daha önce kapanmaktan kurtarılmış farklı işletmelerin örneklerini bu nedenle gündeme getiriyordum. Fabrikanın işletmecilik yükünü azaltırken tesisin üretim hayatını sürdürebileceği bir model üzerinde duruyordum. Üstelik bu plan, benim zihnimde bir ticaret tesisini elden çıkarmak anlamına gelmiyordu. Tam tersine, yaşaması gereken bir tesisi yeniden hayata kazandırmanın yollarından biri olabilirdi.

Nitekim her fikir, onu anlatan kişinin inancıyla hayata geçmiyordu. Karşımızda finansaldeğerlendirmeler, kurumsal çekinceler ve birbirinden farklı beklentiler vardı.

Sürüp giden toplantılardan birinde, fabrikanın geleceğiyle ilgili konuşurken katılımcılardan biri şöyle dedi:

“Bu kadar büyük bir yükün altına girmek kolay değil. Yarın işler daha da kötüleşirse ne olacak?”

Bir süre sustum.

“Daha da kötüye gitme ihtimali var diye bugün hiçbir şey yapmazsak yarın elimizde ne kalacak?” diye sordum.

Cevap vermedi.

Ben de devam ettim:

“Burada sadece bir işletmenin geleceğini konuşmuyoruz. Bu ilçede yaşayan insanların da geleceğini konuşuyoruz. Dolayısıyla fabrika kapanırsa bedelini, fabrikanın sahiplerinden çok ilçede yaşayan insanlar ödeyecek.”

Odaya yine sessizlik hâkim oldu.

Öyle ya söylediğiniz sözün karşılık bulup bulmadığını hemen anlayamazsınız. Kimi düşünür, kimi itirazını içinde saklar, kimi de konuşmanın bitmesini bekler. O nedenle, o gün de herkesin ikna olduğunu düşünmedim. Ancak anlatmaya devam etmek gerekiyordu. Verilen sözlerin tutulabilmesinin yolu, eline taşın altına koyabilecek birilerinin ikna edilmesinden geçiyordu.

***

Ülkenin genelini etkileyecek bazı ekonomik kararlar, ilçemiz için ağır bir dönemin kapısını aralamıştı. Kararların bir maddesinde, fabrikamızın kapatılmasının öngörülmesi;ilçede yıllardır biriken kaygıyı bir anda büyüttü.

Bir fabrikanın kapanabileceğini duymakla, kapanmasının resmî bir kararın konusu hâline gelmesi arasında elbette büyük fark vardı. İlkinde insan ihtimallerden söz ederdi, inanmak istemezse türlü umutlara tutunabilirdi. İkincisinde ise ihtimal, kapının önüne kadar gelmişti. Karar kelimesinin adı bile ağır değil miydi?

O günlerde ilçenin sokaklarında dolaşırken insanların yüzlerine bakardım. Herkes aynı şeyi düşünüyordu ama aynı şekilde konuşmuyordu. Esnafın endişesi başkaydı, işçinin endişesi başka. Fabrikada çalışan bir babanın evine götüreceği ekmeği düşünmesiyle, küçük bir dükkân sahibinin yarın kepenk açıp açamayacağını hesaplaması birbirinden farklı görünse dahi aslında aynı korkunun parçalarıydı.

İlçe, kendi geleceğini kaybetme ihtimaliyle karşı karşıyaydı.

Benim de hayatımın önemli bir kısmı bu ilçede geçmişti. İşim, yatırımlarım, taşınmazlarım, kurduğum düzen buradaydı. Kendi işletmemi büyütmek için verdiğim emek de bu ilçenin sanayi hayatıyla iç içeydi. Fabrikanın kapanması bu yüzdenbenim de bütün birikimimi, geleceğimi ve yıllardır kurduğum düzeni doğrudan sarsacaktı. Bütün bu olumsuzlukları düşünmemek mümkün değildi. Yine de öncelikli mesele hiçbir zaman kendi kayıplarım olmadı.

Bahar mevsiminin son güleri yaşanırken yaptığımızaçık hava toplantısı, işte bu düşüncenin ilçe çapında bir iradeye dönüşmesini ifade ediyordu. Bir şehrin kendi kaderine sahip çıkma isteğinin tezahürüydü.O gün insanların yüzlerinde kararlılık vardı. Kimse kendi namına kolay bir gelecek vaat edilmesini istemiyordu. İnsanlar, sadece yıllardır emek verdikleri fabrikanın bir karar maddesiyle hayatlarından çıkarılmasını kabul etmek istemiyorlardı.

O günkü seviyeli ve asla çirkinleşmeden, insanlığını ve nezaketini kaybetmeden toplanan kalabalığa baktığımda, bir kez daha anladım ki bu hayal birkaç kişinin omuzlayabileceği bir mesele değildi. Zira birlikte hareket etmeden sonuç almak mümkün olmazdı.

Kalabalık toplantımızın ardından, mücadelemizin yönü daha belirgin hâle geldi. Artık çözümü tek başına arayan insanlar değildik. İlçemizin refaha kavuşmasının mümkün olduğunu insanımızagöstermek zorundaydık.

Ne var ki zorlu bir yolda yürümenin en çetin tarafı; karşınıza çıkan engeller değil, o engellerin ruhunuzda oluşturduğu yorgunluktur.Günler ilerledikçe telefonlarım daha sık çalmaya başladı. Görüşmeler, toplantılar, ziyaretler birbirini takip ediyordu. Bazı sohbetler umut veriyor, bazıları insanın içini daraltıyordu. Bir süre sonra tehdit telefonları da almaya başladım.

İlk zamanlarda aldığım olumsuz içerikli telefonların, kötü niyetli kişilerin geçici tepkileri olduğunu düşündüm. Oysa ki telefonlar birkaç kez çalmakla kalmadı. Günler, haftalar boyunca çeşitli şekillerde devam etti. Yaklaşık üç aylık bir süreçte kimi zaman açıkça tehdit edildim, kimi zaman ne yapılmasıgerektiğini daha iyi anlamam için kibarca iletilen birkaç görüşenazikçe cevap verdim.

İnsanoğlu böyle zamanlarda önce karşısındakinin kim olduğunu merak ediyor. Sonra muhatabının söylediklerinin ne kadar ciddi olabileceğini düşünüyor. Bir müddet sonra ise başka bir soru beliriyor zihninde: Bütün bunlara rağmen devam edebilecek miyim?

Ben de kendime bu soruyu zaman zaman sordum.

Elbette korkuyordum o sıralar... Korkmadığımı söylesem yalan olur. İnsan ailesini, çocuklarını, evini, kurduğu hayatı düşünmeden edemez. Babamdan öğrendiğim cesaret, tehlikeyi görmezden gelmek değildi. Dedemin hayatından çıkardığım dersler de korkuyu yok saymak anlamına gelmiyordu.

Korku ve tedbir elbette vardı.Diğer yandan bunlara karşın vazgeçmek de bir tercihti.

Bir akşam eve geldiğimde eşimin dikkatle yüzüme baktığını fark ettim. Günün yorgunluğu, endişeleri üzerimdeydi. Normalde yaptığımız gibi bir sohbet açıp konuşmaya çalışmadım. O da bir süre sessiz kaldı. Sonra:

“Yine mi telefonlar susmadı?” diye sordu.

Başımı salladım.

“Ne istiyorlar?”

“Vazgeçmemi...”

Bir süre birbirimize baktık.

“Peki, sen ne düşünüyorsun?” dedi.

Bu soru, gün boyunca duyduğum bütün sözlerden daha ağır geldi.

“Bilmiyorum.” dedim. “Darlık içindeyken önünüzde iki yol varmış gibi görünüyor. Birinde kendi hayatınızı korumak, diğerinde başkalarının hayatı için mücadele etmek...”

Eşim çayını masaya bıraktı.“Başkalarının hayatını düşünürken kendi hayatını da unutma.” dedi.

Bu söz, beynimde uzun süre yankılandı.Onun benden istediği vazgeçmem değildi tabii ki. Bunu biliyordum. Sadece, ailemin de bu maceranın dışında olmadığını hatırlatıyordu. Benimle birlikte onlar da belirsizliğin, tedirginliğin ve uykusuz gecelerin muhatabıydı.

O gece çocuklarımın odasına girdiğimde yine uyuyorlardı. Birinin üzeri açılmıştı, üstünüörttüm. Bir süre başlarında durdum. Onları gözlerimle sevdim…Çocuklarınızın geleceği için mücadele ettiğiniziiddia ederken özünde onların bugününü kaçırdığınızı fark edemeyebiliyorsunuz. Bunları, uzun uzun düşündüm.

Acaba doğru olanı mı yapıyordum?

Sonra kendi çocukluğum geldi aklıma. Annemle çıktığımız o uzun yol, merkebin sırtındaki yük, ilçenin ışıkları... Bir çocuğun yüreğinde doğan hayal, yıllar sonra ailesinin ve başkalarının da geleceğini ilgilendiren bir sorumluluğa dönüşebiliyordu.Ben o günlerde tam olarak bunu yaşıyordum.

Fabrikanın geleceği için sadeceyetkililerin kararını beklemek yeterli değildi. Bir işletme modeli ortaya koymalı, bu modelin uygulanabilir olduğunu göstermeli ve gerekli ekonomik desteği sağlayacak insanları bir araya getirmeliydik.Ticaret ve sanayi odası başkanlığı sürecinde bunun ne kadar önemli olduğunu daha iyi anladım. Şehrin esnafı ve sanayicisiyle konuşuyor, sendikayla temas kuruyor, işçilerle bir araya geliyor, çözüm için farklı kapıları çalıyorduk.

Her kapının ardında başka bir soru vardı.

Kim ne kadar risk alacaktı?

Kim hangi sorumluluğu üstlenecekti?

Fabrikanın geleceğine kim inanacaktı?

Bütün bunların yanında yetkililerin bu modelin gerçekleşmesine imkân tanıması gerekiyordu.

Bir tarafta yıllardır süren işletmeciliğin getirdiği sorunlar, diğer tarafta fabrikanın kapatılmasının doğuracağı büyük toplumsal sonuçlar vardı. Biz, bu iki durumun arasında üçüncü bir yolun mümkün olduğunu anlatmaya çalışıyorduk.

Bunu anlatırken sık sık aynı düşünceye dönüyordum: Bir fabrikanın değeri satış bedelinden ibaret değildir. Onun yetiştirdiği insan, kurduğu sanayi kültürü, oluşturduğu üretim tecrübesi ve çevresinde meydana getirdiği hayat da bu değerin parçasıdır. Bakır işletmeleri, bu ilçenin ekonomik kuruluşu olmasının yanı sıra hafızasıydı.İşte bu nedenle hayalimizin peşinden gitmeyi sürdürmeliydik.

***

141 gün...

Bu sayıyı söylerken onun içinde kaç sabah, kaç gece, kaç bekleyiş, kaç tartışma ve kaç hayal kırıklığı bulunduğunu düşünmüyorum. Oysa 141 gün, takvim yapraklarının eksilmesinin ötesindedir. Bir ilçenin nefesini tutarak beklemesidir.

Bu bekleyişin içinde her gün başka bir gelişme yaşandı. Kimi zaman umutlandık, kimi zaman yeniden başa döndüğümüzü düşündük. Bir görüşmeden olumlu haber beklerken başka bir mesele önümüze çıktı. Bir çözümün eşiğine geldiğimizi düşündüğümüz anda yeni bir engelle karşılaştık.

Sonra süreç o kadar zor şartlarda bile olsa artık geri çekilmesi, vazgeçilmesi imkânsız bir yere geldi. Bize güvenen insanlara sırt çevirmenin düşüncesi dahi aklımızdan geçmedi.

Bir gün fabrikada karşılaştığım yaşlı işçilerden biri yanıma geldi. Önce hâlimi hatırımı sordu. Sonra bir süre yüzüme baktı.

“Beyim…” dedi. “Bu iş essahtan olacak mı?”

Bu soruyu daha önce de çok kez duymuştum. Yine de o günkü sesinde başka bir şey vardı. Sevinçli ve yorgun bir telaşla karışık umut...

“Olması için uğraşıyoruz.” dedim.

Başını sevinircesine salladı.“Bizim istediğimiz çok bir şey değil. Fabrika çalışsın. Biz de işimizin başında duralım.”

Bir an için ellerine baktım. Yılların hatıralarını taşıyan o eller, bir ömür bakıra, demire, ateşe dokunmuştu...

“Biliyorum.” dedim.

“Ömrümüz burada geçti. Çocuklarımız burada büyüdü. Şimdi burası kapanırsa biz nereye gideriz?”

Cevap veremedim.

O gün yeniden anladım ki bizim için yaptıklarımızın, fabrikanın geleceğini kurtarmanın ötesinde olması boşuna değildi. Esasında çabamız, bir insanın yıllarını verdiği yerle arasındaki bağı korumak içindi. Bir işçinin, sabah evinden çıkarken yeniden işine gidebileceğinden emin olmasıydı. Bir annenin çocuğuna yarın için güvenle söz verebilmesiydi.Bir ilçenin insanının kendi ayakları üzerinde durabilmesiydi.

***

Zaman ilerledikçe ekonomik yükün ağırlığı daha belirgin hâle geldi. Fabrikanın hisselerinin alınması için artık gerekli kaynak bulunmalıydı. Üstelik bu, karar verip evrak üstünde çözülebilecek bir mesele değildi. Kredi bulunması, finansmanın sağlanması ve bu yükün altına girecek insanların ikna edilmesi gerekiyordu.Benim de kendi imkânlarımı ortaya koymam gerekecekti.

Bunu düşündüğümde aklıma ilk gelen şey, yıllardır biriktirdiğim mal varlığım oldu. Fabrika kapanırsa benim yatırımlarımın değerinin de büyük ölçüde düşeceğini biliyordum. Nitekim ilçedeki gayrimenkullerimizin değerinin yaklaşık onda bire kadar gerilemesi ihtimali, artık uzak bir öngörü olmaktan çıkmıştı.

Kendi işletmemi de yeni büyütmüştüm. Şahsi işimi ayakta tutmak, çalışanlarımın geleceğini korumak için verdiğim mücadele hâlâ hafızamdan silinmemişti. Fabrikanın üretimi ve sanayi bağlantıları, bizim gibi işletmelerin hayatında önemli bir yere sahipti.Yani bir tarafta kendi işim, diğer tarafta ilçenin en büyük; hatta ülkenin büyük sanayi kuruluşlarından birinin geleceği vardı.

İkisini birbirinden ayırmak ise hiç kolay değildi.

Mühim olan yalnızca kendi varlığımı korumak olsaydı belki daha güvenli bir yol seçebilirdim. Hâlbuki ben, ilçemizin geleceğinin kendi geleceğimden ayrı düşünülemeyeceğini görüyordum.Bu durumda bedel ödemeden sonuç alınamayacağını artık anlamıştım.

Bir akşam yine fabrikadan geç çıktım. Hava soğumuştu. Avludaki lambaların bir kısmı yanıyordu. Bacalar, karanlığın içinde sessizce yükseliyordu. Bir zamanlar o bacalara bakıp geleceğimi hayal ederdim. Şimdi ise onlarıntütmesi için kendi geleceğimi ortaya koymaktan imtina etmiyordum.

Hayatımın geçiş anlarında çocukluğumla hep karşı karşıya gelirdim. Yıllar önce verdiğim bir söz, hiç beklemediğim bir zamanda önüme çıkıpbana şunu sorardı: Hâlâ o insan mısın?

Şu sıralaryine o soruyla sık sık baş başa kalıyordum.

Dedem Ömer’in demir bacağı geldi aklıma birden. Eksilmiş bir bedenle hayata tutunmuş, yaşadıklarını bir mazerete dönüştürmemişti. Babamın sözleri, annemin sessiz fedakârlıkları... Hepsi birer hatıra olmaktan çıkmış, kararlarımın içinde yaşamaya başlamıştı âdeta.

Belki de kişinin mirası,bu nedenlerden ötürü kendisine bırakılan maldan mülkten ibaret değildi. Bir davranış, bir söz, bir irade biçimi en değerli mirastı.

Gecelerce kendime “Bu emaneti korumak için neleri göze alabilirsin?” diye sorup duruyordum. Cevapları kolay bulamıyordum. Göze alınacak şeylermaddi risklerle sınırlı kalmıyordu. Zaman, huzur, aile düzeni, dostluklar ve güven de bu emanetin bedeline dâhiledilebilirdi.Yine de vazgeçmedim.

Hiç vazgeçmedim…

***

Ertesi gün yeniden toplantılar, görüşmeler ve hesaplarla dolu bir güne başladık. Artık önümüzde daha somut bir yol vardı. Fabrikanın kurtarılma sürecinde gerekli adımların atılması, hisselerin alınabilmesi ve tesisin yeniden üretim hayatına döndürülmesi için yoğun bir çalışma yürütülüyordu.

Bu kez aralanan kapılardan geçebilmek için gereken bütün hazırlıkları yapıyorduk.İnsanın önüne çıkan fırsat bazı durumlarda onu kurtarmak için değil, ne kadar kararlı olduğunu ispatlaması için de gelirdi. Bizim önümüzdeki fırsat da böyleydi. Bir tarafta büyük bir sanayi tesisinin geleceği, diğer tarafta bu geleceği taşıyacak insanların iradesi bulunuyordu.Birlikte hareket edebilirsek başarabilirdik.

Birkaç kişinin cesaretiyle değil, ilçenin ortak kararıyla...

Son toplantıların birinden çıktığımda, içimde hem yorgunluk hem de garip bir ferahlık vardı. Henüz sonuç alınmamıştı. Önümüzde çözüme kavuşturulması gereken sorunlar duruyordu. Ancak artık neyi savunduğumuzu, hangi yoldan ilerlemek istediğimizi biliyorduk.

Akşam eve vakitlice döndüğümde daha kapının önünden çocuklarımın sesini duydum. Yemekten sonra bir süre onlarla oturdum. Küçük kızım yanıma sokuldu.

“Baba, fabrikanın ışıkları yine yanıyor mu?” diye sordu.

Gülümsedim.

“Yanıyor kızım.”

“Peki hep yanacak mı?”

Bu kez hemen cevap vermedim.

Biraz sonra: “Bunun için çok çalışıyoruz.” dedim.

Çocukların soruları samimiyetten olsa gerek büyüklerin bütün hesaplarından daha ağırdır. Çünkü onlar ihtimalleri değil, sonucu merak ederler. Mesela bir ışığın yanmasını isterler. O ışığın neden sönebileceğini, onun ışıltısını sürdürmenin ne kadar zor olduğunu bilmezler.

Kim bilir...Bilmeseler daha iyiydi...

O gece pencerenin önünde durup her gece yatmadan olduğu gibi fabrikanın bulunduğu yöne baktım. Uzaktan birkaç ışık seçiliyordu. Karanlığın içinde küçük ama inatçı bir aydınlık... Sonbaharın bu soğuk gecesinde henüz yolun sonuna ulaşmış değildik. Önümüzde daha ağır kararlar, daha büyük sorumluluklar ve daha ciddi sınavlarvardı.

Artık biliyordum:

Bir emanetin bedeli bazen ömründen, rahatından, güvenliğinden, hatta kendi geleceğinden bir parçayı ortaya koymaktı.Ben o bedeli ödemeye hazırdım.

Henüz ateş yeniden harlanmamışsa bileonu yakacak eller bir araya gelmeye başlamıştı.

 

Devamı Aralık Sayımızda…

Dr. Seda Artuç Bekteş